เรื่องราวของ “ผีกระสือ“ เป็นหนึ่งในตำนานพื้นบ้านที่ฝังรากลึกอยู่ในสังคมไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาอย่างยาวนานครับ แม้ในปัจจุบันวิทยาศาสตร์จะสามารถอธิบายปรากฏการณ์หลายอย่างที่เคยถูกเชื่อว่าเป็นผีกระสือได้แล้ว แต่เรื่องเล่าขานนี้ก็ยังมีเสน่ห์และแฝงไปด้วยคติชนวิทยาที่น่าสนใจ นี่คือข้อมูลเชิงลึกเกี่ยวกับผีกระสือ ประวัติศาสตร์ ความเชื่อท้องถิ่น ไปจนถึงวิธีรับมือตามตำนานครับ ผีกระสือ คืออะไร? ในทางคติชนวิทยา ผีกระสือ คือวิญญาณหรือภูตผีประเภทหนึ่งที่มักเข้าสิงสตรี (หากเป็นบุรุษจะเรียกว่า “ผีกระหัง”) ในเวลากลางวันจะมีชีวิตเหมือนคนปกติทั่วไป แต่เมื่อตกกลางคืนจะถอดหัวและอวัยวะภายใน (เช่น ตับ ไต ไส้ พุง) ออกจากร่าง ลอยไปมาพร้อมกับดวงไฟเรืองแสงสีเขียวหรือแดง เพื่อออกหากินของสดคาว เลือด รกเด็กทารก หรือของเน่าเสีย ในมุมมองทางวิทยาศาสตร์และความเป็นจริง: สิ่งที่คนสมัยก่อนเห็นเป็นดวงไฟลอยไปมา มักถูกอธิบายด้วยปรากฏการณ์ธรรมชาติ เช่น “ไฟโป่ง” (Will-o’-the-wisp) ซึ่งเกิดจากก๊าซมีเทนที่สะสมในหนองน้ำหรือซากพืชซากสัตว์เน่าเปื่อย เกิดการลุกไหม้และลอยขึ้นในที่มืด หรืออาจเกิดจาก สิ่งมีชีวิตเรืองแสง (Bioluminescence) เช่น เห็ด รา หรือแมลงบางชนิด ประกอบกับบรรยากาศยามค่ำคืนที่มืดมิด จึงทำให้เกิดจินตนาการและอุปาทานหมู่ (Mass Hysteria) ต่อกันมา ประวัติความเป็นมาตั้งแต่อดีต ความเชื่อเรื่องผีกระสือไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น แต่มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่เก่าแก่มาก: ก่อนสมัยสุโขทัยและอยุธยา: มีข้อสันนิษฐานว่าความเชื่อเรื่องผีที่ถอดหัวได้มีมาตั้งแต่ยุคอโยธยา โดยเป็นความเชื่อร่วมของกลุ่มคนในอุษาคเนย์ (เอเชียตะวันออกเฉียงใต้) กฎหมายตราสามดวง (สมัยอยุธยา): มีการระบุชื่อผีกระสือเอาไว้ในกฎหมายอย่างชัดเจน โดยระบุในเชิงว่า บุคคลที่ถูกกล่าวหาหรือเชื่อว่าเป็นผีกระสือ ผีปอบ หรือผีฉมบ จะไม่ได้รับการยอมรับให้เป็นพยานในศาล ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าความเชื่อเรื่องนี้มีอิทธิพลต่อสังคมมาหลายร้อยปี ความเชื่อเรื่องกระสือในแต่ละภาคของไทย แม้แก่นของเรื่องราวจะคล้ายกัน แต่แต่ละภูมิภาคก็มีรายละเอียดและชื่อเรียกที่แตกต่างกันไปครับ ภูมิภาคชื่อเรียก / ผีที่มีลักษณะคล้ายคลึงรายละเอียดความเชื่อภาคกลางผีกระสือตำนานดั้งเดิมที่คุ้นเคยกันดี คือหญิงแก่ถอดหัวและเครื่องในลอยไปมา ชอบกินของบูดเน่าและรกเด็ก สอดคล้องกับภาพจำในสื่อและภาพยนตร์ภาคเหนือผีสือ / ผีโพง“ผีสือ” มีลักษณะคล้ายกระสือมาก ส่วน “ผีโพง” มักเป็นผู้ชาย มีดวงไฟเรืองแสงที่จมูก ชอบออกหากบเขียดและของคาวกินในเวลากลางคืนภาคอีสานผีโพลง / ผีปอบแม้ภาคอีสานจะโด่งดังเรื่อง “ผีปอบ” ที่สิงสู่กินเครื่องในคน แต่หากเป็นดวงไฟลอยไปมาหาของคาวกิน มักจะเรียกว่า “ผีโพลง” หรือรับเอาคำว่ากระสือไปใช้เช่นกันภาคใต้เพนังกาลัน (Penanggalan)มีความเชื่อที่เชื่อมโยงกับตำนานของชาวมลายู “เพนังกาลัน” คือผีผู้หญิงถอดหัวพร้อมลำไส้ลอยไปมา ซึ่งมีลักษณะแทบจะถอดแบบมาจากกระสือทุกประการ วิธีเอาตัวรอดหากพบเจอ (ตามความเชื่อโบราณ vs โลกความจริง) หากคุณอยู่ในสถานการณ์ที่ทำให้รู้สึกหวาดกลัวหรือเชื่อว่าพบเจอกระสือ สามารถรับมือได้ดังนี้ครับ วิธีเอาตัวรอดตามตำนานพื้นบ้าน: ปลูกดงหนามพุทรา: คนโบราณเชื่อว่ากระสือกลัวหนามพุทรา เพราะหนามจะเกี่ยวไส้ของมัน ทำให้หนีกลับร่างไม่ทันก่อนฟ้าสาง จึงมักนำกิ่งพุทรามาสุมไว้ใต้ถุนบ้านที่มีหญิงเพิ่งคลอดลูก เก็บเสื้อผ้าก่อนตกตะวัน: กระสือมักจะเอาปากที่เปื้อนเลือดมาเช็ดกับเสื้อผ้าที่ชาวบ้านตากทิ้งไว้ค้างคืน หากพบรอยเปื้อน คติโบราณให้นำผ้านั้นไปต้ม กระสือจะรู้สึกปวดแสบปวดร้อนที่ปาก อย่าทักดวงไฟ: หากเห็นดวงไฟประหลาดลอยในเวลากลางคืน ห้ามชี้หรือทักเด็ดขาด ให้เงียบและเดินเลี่ยงไปทางอื่น วิธีเอาตัวรอดในโลกความเป็นจริง: ตั้งสติและเปิดไฟ: ความมืดทำให้จินตนาการทำงานหนัก การเปิดไฟให้สว่างจะช่วยให้มองเห็นได้ชัดเจนว่าสิ่งนั้นอาจเป็นเพียงหิ่งห้อย เงาของสัตว์ หรือคนเดินถือไฟฉาย รักษาสุขอนามัยในบริเวณบ้าน: การทิ้งเศษอาหารหรือของคาวให้มิดชิด จะช่วยป้องกันไม่ให้สัตว์กินเนื้อ (เช่น สุนัขจรจัด นกเค้าแมว หรืองู) เข้ามาคุ้ยเขี่ย ซึ่งสัตว์เหล่านี้ในความมืดอาจทำให้เข้าใจผิดว่าเป็นสิ่งเร้นลับ คาถาและเครื่องรางของขลังที่ใช้ป้องกัน สำหรับผู้ที่ต้องการที่พึ่งทางใจเพื่อเพิ่มความอุ่นใจเมื่อต้องเดินทางไปในที่มืด หรือต่างถิ่น สามารถใช้สิ่งเหล่านี้ตามความเชื่อได้ครับ เครื่องรางของขลัง ท้าวเวสสุวรรณ: อธิบดีแห่งยักษ์และภูตผีทั้งปวง เชื่อกันว่าวิญญาณร้ายทุกชนิดรวมถึงกระสือจะเกรงกลัวบารมีของท่าน วัวธนู หรือ ควายธนู: เครื่องรางสายป้องกันที่เชื่อว่ามีหน้าที่เฝ้าบ้านและขับไล่สิ่งชั่วร้ายหรืออาถรรพ์ที่มากล้ำกรายในยามวิกาล เบี้ยแก้: เครื่องรางที่ทำจากหอยเบี้ยบรรจุปรอท ถักด้วยเชือก ช่วยป้องกันคุณไสยและมนต์ดำ (ซึ่งเชื่อว่าเป็นต้นกำเนิดหนึ่งของกระสือ) คาถาป้องกันภัย (บทสั้นๆ ที่จำง่าย) หากรู้สึกกลัว สามารถตั้งสติและท่องคาถาเพื่อเสริมกำลังใจ ดังนี้ครับ คาถาป้องกันผี (ท่อง นะโม 3 จบ) “พุทธังกันนะ กันนะพุทธัง ธัมมังกันนะ กันนะธัมมัง สังฆังกันนะ กันนะสังฆัง” (บทนี้คนโบราณมักใช้ภาวนาก่อนนอน หรือเมื่อต้องเดินผ่านสถานที่ที่รู้สึกไม่ปลอดภัย เพื่อเป็นเกราะคุ้มกันภัย) ตำนานผีกระสือ เป็นกุศโลบายของคนโบราณ ที่แฝงข้อคิดเรื่องการรักษาสุขอนามัย (การกำจัดของเน่าเสีย รกเด็ก) และการระมัดระวังภัยในยามค่ำคืน การเข้าใจเรื่องนี้ในมุมมองทั้งทางวัฒนธรรม และวิทยาศาสตร์ จะช่วยให้เรามองเห็นรากเหง้าของสังคมไทยได้ชัดเจนยิ่งขึ้นครับ Post navigation ประวัติความเป็นมาของ ผีกระหัง วิธีเอาตัวรอด พร้อมคาถาป้องกันผี